Қажетті ауа шығыны Q анықталғаннан кейін келесі маңызды сұрақ туындайды: «Қысым (Па) және кедергі бойынша қалай іріктейсіздер?» Шахталық немесе өнеркәсіптік желдеткішті тек Q-ға қарап таңдау жеткіліксіз, өйткені желілік кедергі (қазбалардағы, ауаөткізгіштердегі, сүзгілер мен жабдықтағы қысым шығыны) үлкен болса, желдеткіш ағыны қажетті мәнге жеткізе алмауы мүмкін. Сондықтан желдеткішті таңдау процесінде қысым мен кедергіге байланысты есептер негізгі рөл атқарады.
Бірінші қадам – желілік кедергіні анықтау. Шахтадағы әрбір учаске (штрек, квершлаг, орталық оқпан, ауаөткізгіш рукав, сүзгілер, суық немесе жылы ауаны өңдеу қондырғылары) өзінің қысым шығынын береді. Бұл шығын қиманың өлшеміне, ұзындығына, кедір-бұдырлығына, ауа жылдамдығына және қосымша жергілікті кедергілерге (иіндер, тарылулар, кеңеюлер, клапандар, торлар) байланысты. Инженерлер гидравликалық формулалар немесе арнайы бағдарламалар қолдана отырып, әр учаске үшін ΔP мәнін Па түрінде есептейді, содан кейін барлық учаскелер бойынша жинақтап, желінің жалпы кедергісін алады.
Екінші қадам – есептік қысымды белгілеу. Негізгі желдеткіш үшін бұл көбіне шахтаның бүкіл вентиляциялық сұлбасы бойынша есептелген қысым шығындарының қосындысы болып табылады, оған резерв ретінде белгілі бір пайыз (мысалы, болашақтағы қазбалар ұзартылуын, беттің тозуын, рукавтардағы қосымша кедергілерді ескеру үшін) қосылады. Жергілікті желдеткіштер үшін рукав ұзындығы, диаметрі, иіндер саны және кенжардағы жергілікті кедергілер негізінде қысым есептеледі. Шығыс нәтижеде желдеткіш үшін қажетті қысым Pесеп Па немесе кПа түрінде көрсетіледі.
Үшінші қадам – Q–P жұмыс нүктесін құру. Бұрын анықталған қажетті ауа шығыны Qесеп және желілік кедергі бойынша анықталған қысым Pесеп бір координат жүйесінде нүкте ретінде қарастырылады. Дәл осы нүкте желдеткіш сипаттамалық қисығымен қиылысуы керек. Егер таңдалған желдеткіштің Q–P диаграммасында бұл нүкте оның жұмыс аймағына кірмесе, ол немесе қажетті ағынды бере алмайды, немесе өте тиімсіз режимде (ПӘК төмен, діріл жоғары, шу көп) жұмыс істейді.
Төртінші қадам – желдеткіш сипаттамасын талдау. Әрбір осьтік немесе центрифугалық желдеткіш моделі үшін өндіруші Q–P–η диаграммаларын (ауа шығыны – қысым – ПӘК) береді. Инженер бұл диаграммаларды қарап, есептік Qесеп,Pесеп нүктесіне жақын орналасқан жұмыс аймағын таңдайды. Мақсат – желдеткіш есептік нүктеде немесе оған жақын жерде жоғары ПӘК-пен, тұрақты және қауіпсіз режимде жұмыс істеуі. Қажет болса, қалақ бұрышын реттеу, айналу жылдамдығын өзгерту немесе басқа модель/серияға ауысу қарастырылады.
Бесінші қадам – режимдерді салыстыру және резервті ескеру. Шахтада желдеткіш тек бір режимде ғана емес, түрлі жүктемелерде (өндіру қарқыны өзгергенде, учаскелер саны азайғанда/көбейгенде) жұмыс істейді. Сондықтан инженер Q–P диаграммаларында бірнеше ықтимал жұмыс нүктесін (нормативтік, минималды, максималды режимдер) белгілеп, желдеткіштің осы нүктелерде қалай жұмыс істейтінін бағалайды. Қажет болса, жиілік түрлендіргіш қолдану арқылы ағынды реттеу мүмкіндігі қарастырылады.
Алтыншы қадам – қауіпсіздік және практикалық аспектілер. Кедергіге байланысты қысым есептеуде әрдайым белгісіз факторлар болады: қазбалардың нақты кедір-бұдырлығы, рукавтардың тозуы, бітелулер, кейінгі қайта жоспарлау. Сондықтан есептік қысымға шамалы резерв қосу қабылданған практика болып саналады. Бірақ резерв тым үлкен болса, желдеткіш шамадан тыс қуатты болып, артық энергия тұтынуы және инвестициялық шығындар туындайды; тым аз болса – жүйе нақты жағдайда қажетті ағынды бере алмауы мүмкін. Осы баланс инженерлік тәжірибе мен нормативтерге сүйене отырып таңдалады.
Қысым мен кедергі бойынша іріктеу процесі аяқталған соң, таңдалған желдеткіш үшін нақты паспорттық параметрлер, мотор қуаты, іске қосу схемасы, дыбыс және діріл деңгейлері, монтаж шарттары қарастырылады. Нәтижесінде сізде шахтаңыздың желілік кедергісіне сәйкес, есептік Q–P нүктесіндегі тиімді және қауіпсіз режимде жұмыс істейтін желдеткіш моделі болады. Егер бірнеше модель техникалық жағынан жарамды болса, қосымша критерийлер – баға, энергия шығыны, сервистік қолжетімділік – шешуші факторлар болып саналады.
