Жарылғыш газдар мен көмір шаңы бар ортада желдеткіш қарапайым құрылғы бола алмайды. «Жарылыстан қорғалған шахталық желдеткіш дегеніміз не?» деген сұраққа қысқаша жауап: бұл – конструкциясы мен электр бөліктері жарылғыш қоспаны тұтандыру қаупін барынша азайтатындай етіп арнайы жасалған Ex орындаудағы шахталық вентилятор. Мұндай желдеткіштер метан, көмір шаңы, жанғыш газдар мен бу қоспалары бар қазбаларда, қауіпті аймақтарда қолдануға арналған.
Жарылыстан қорғалған орындаудың негізінде бір қарапайым қағида жатыр: желдеткіштің ішінде немесе жанында пайда болуы мүмкін ұшқын, доға немесе қызған бет қоршаған жарылғыш ортаны тұтандыра алмауы керек. Бұған бірнеше техникалық шешім арқылы қол жеткізіледі. Біріншіден, электр қозғалтқышы Ex орындауда жасалады: жалын өтпейтін (фламетұйық, Ex d), қауіпсіз күшейтілген (Ex e), кей жағдайда ішкі қауіпсіз (Ex i) тізбектер қолданылады. Мотор корпусы, клеммалық қорап және кабель енгізулері жарқынды ішке «қамап», сыртқа шығуына жол бермейді.
Екіншіден, механикалық бөліктерде ұшқынға қарсы конструкциялар қолданылады. Қалақтар мен корпус арасындағы саңылаулар қатаң нормаланады, соқтығысуды болдырмайтын тығыздамалар мен бағыттағыштар орнатылады. Ұшқынға қарсы материалдар (мысалы, силумин сақиналар, түсті металмен қорғалған жанасу аймақтары) пайдаланылады. Бұл металл-металл соғылуынан немесе бөгде зат түсіп кеткенде ұшқын шығу ықтималдығын азайтады.
Үшіншіден, жерге тұйықтау және статикалық электрден қорғау шаралары іске асырылады. Шаңды ортада ағын қозғалысы статикалық заряд жинауға әкелуі мүмкін, ал бұл да тұтану көзі бола алады. Сондықтан жарылыстан қорғалған шахталық желдеткіш пен оған жалғанған ауаөткізгіш жүйелері үшін сенімді жерге тұйықтау, металл бөлшектерді электрлік потенциал бойынша теңестіру, қажет болса антистатикалық жабындар қарастырылады.
Төртіншіден, температуралық режим бақылауда ұсталады. Желдеткіштің мойынтіректері, мотор орамалары және басқа түйіндері шамадан тыс қызбауы тиіс. Жобалау кезінде максималды рұқсат етілетін бет температурасы жарылғыш орта класына сәйкес таңдалады. Температура датчиктері, діріл және ток бақылауы арқылы ақаулар ерте сатыда анықталып, агрегат қауіпсіз түрде тоқтатылады.
Жарылыстан қорғалған шахталық желдеткіш міндетті түрде сертификаттаудан өтеді. Әр елде Ex жабдыққа қатысты өз стандарттары бар, бірақ жалпы алғанда сертификаттау орган желдеткіш конструкциясының жарылысқа қарсы талаптарға сәйкестігін, сынақтардың нәтижелерін және сапа жүйесін тексереді. Сертификатта Ex таңбалауымен бірге газ/шаң тобы, температура класы және қолдану аймақтары көрсетіледі – бұл желдеткішті нақты шахта жағдайына дұрыс сәйкестендіруге көмектеседі.
Практикада жарылыстан қорғалған шахталық желдеткіштер негізгі (бас) вентиляцияда да, жергілікті желдетуде де қолданылады. Таңдау кезінде инженерлер желілік Q–P есептерімен қатар Ex аймақтарының картасын, газ және шаң категориясын, рұқсат етілген құрылғылар тізімін ескереді. Осы мәліметтер негізінде Ex орындаудың нақты түрі, қорғау деңгейі және қосымша аксессуарлар (глушитель, клапандар, бақылау датчиктері) белгіленеді.
Егер сіз көмір немесе газды кеніш үшін желдеткіш таңдасаңыз, техникалық тапсырмада міндетті түрде «жарылыстан қорғалған орындау қажет», Ex аймағының класы, газ/шаң сипаты мен температура диапазоны көрсетілуі керек. Сонда өндіруші сізге қауіпсіздік талаптарына жауап беретін нақты Ex шахталық желдеткіш шешімін ұсына алады.
