Ex (жарылыстан қорғалған) ортаға арналған желдеткішті таңдағанда көпшіліктің бірінші сұрағы – «желдеткіш моторы да міндетті түрде жарылыстан қорғалған болуы керек пе?» болады. Қысқаша айтқанда, егер мотор жарылғыш газ немесе шаң қоспасы бар қауіпті аймақта орналасса, иә, ол да Ex орындауда болуы тиіс. Ал егер мотор қауіпсіз аймаққа шығарылып, жарылғыш қоспа жоқ жерде орнатылса, кей жағдайда стандартты өнеркәсіптік орындауға рұқсат етілуі мүмкін. Нақты шешім шахта немесе өндіріс нысанының қауіпті аймақтар картасына, жергілікті нормативтерге және жобалау шешіміне байланысты қабылданады.
Ex орта деп метан, көмір шаңы, жанғыш газдар немесе бу қоспасы белгілі концентрацияда пайда болуы мүмкін аймақты айтамыз. Мұндай жерде кез келген электр доғасы, ұшқын немесе қызып кеткен бет жарылғыш қоспаны тұтандыруы ықтимал. Сондықтан бұл аймаққа орнатылатын барлық электр жабдығы, соның ішінде желдеткіш моторы, арнайы жарылыстан қорғалған орындауда болуы керек. Ex мотордың корпусы, клеммалық қорабы, подшипник қалқандары мен желдету жүйесі ұшқын мен жалынды сыртқа шығармайтындай етіп жобаланады.
Бірақ барлық желдеткіштерде мотор міндетті түрде дәл сол шахта ауасымен тікелей жанасатын камерада тұрмайды. Көптеген шахталық негізгі желдеткіш станцияларында ағын бөлімі (дөңгелек, корпус) газ-шаңды ауамен жұмыс істесе, мотор бүйірлік немесе бөлек мотор бөлмесіне шығарылып, таза ауа аймағында орналасуы мүмкін. Мұндай жағдайда ағын бөлімі мен білік тығыздамаларына Ex талаптары қойылады, ал мотор үшін стандартты немесе күшейтілген өнеркәсіптік орындау (мысалы, IP55/IP65) жеткілікті болуы ықтимал. Дегенмен бұл шешімді жобалаушы ұйым мен қауіпсіздік қызметі бірге бағалайды.
Ex мотор қолданылатын жағдайда оның таңбалауына ерекше назар аудару қажет. Белгіде газ немесе шаң тобы, температура класы, қорғаныс түрі (мысалы, Ex d, Ex e және т.б.) және қолдану аймағы көрсетіледі. Көмір шахталары сияқты газды-шаңды нысандар үшін, әдетте, жоғары қауіп класына сәйкес келетін орындау талап етіледі. Мотордың клеммалық қорабы, кабель енгізулері мен жерге тұйықтау жүйесі де осы талаптарға сай болуы тиіс.
Тағы бір маңызды аспект – мотордың салқындатылуы. Ex орындауда оның сыртқы желдеткіші немесе желдету арнасы да жарылыстан қорғалған концепцияға сай болуы керек. Жоғары бет температурасына жол бермеу үшін жүктеме, желдету арналары және айналу жылдамдығы дұрыс таңдалуы қажет; жиі жағдайда температура датчиктері және қорғаныс релелері орнатылады. Бұл құрылғылар мотордың шамадан тыс қызуына жол бермей, жарылыс қаупін азайтады.
Егер сіз Ex ортаға арналған желдеткіш сатып алуды жоспарласаңыз, техникалық тапсырмада мотордың қай аймақта орналасатынын нақты көрсеткен жөн: шахтадағы газды қазбада ма, жер үстіндегі желдеткіш станциясында ма, қауіпсіз бөлмеде ме. Осы ақпаратқа сүйене отырып, өндіруші сізге екі нұсқаны ұсына алады: 1) мотор да, ағын бөлімі де Ex орындауда; 2) ағын бөлімі Ex, ал мотор қауіпсіз аймаққа шығарылған стандартты орындауда. Қай нұсқа таңдалса да, ол жергілікті қауіпсіздік нормалары мен сертификаттау талаптарына толық сәйкес болуы керек.
Қорытындылай келе, «Ex ортада мотор да жарылыстан қорғалған болуы керек пе?» деген сұраққа универсал бір жауап жоқ – мотордың орналасу аймағы шешуші рөл атқарады. Бірақ қауіпті аймақта тұрған кез келген мотор үшін Ex орындау міндетті, ал қауіпсіз аймақта тұрған моторға қойылатын талаптар жобалық шешім және нормалармен анықталады.
